Πιττακός
Ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας και αιρετός τύραννος του νησιού κατά τον 8o - 7ο αιώνα. Κατάφερε να σταθεροποιήσει το ολιγαρχικό πολίτευμα και να το εδραιώσει στο νησί.
Σαπφώ η Ερεσία
Η Σαπφώ θεωρείται από πολλούς, η σημαντικότερη λυρική ποιήτρια όλων των εποχών. Είναι αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι μια γυναίκα εκείνης της εποχής, είχε τέτοια αγωγή και παιδεία. Ήταν πολιτικά ενεργό πρόσωπο, καταδικάστηκε μάλιστα σε εξορία για ένα διάστημα, ενώ διατηρούσε σχολή στη Μυτιλήνη με 100 περίπου μαθήτριες από όλες τις ακμάζουσες πόλεις του Ελληνισμού. Οι πληροφορίες για τη ζωή της Σαπφούς, μας δίνουν τη δυνατότητα να βγάλουμε κάποια γενικότερα συμπεράσματα για τις ελευθερίες και τα δικαιώματα που απολάμβανε η γυναίκα της Λέσβου.
Από το χώρο της ποίησης και της μουσικής, κατάγονται από το νησί, και ο λυρικός ποιητής Αλκαίος, όπως και ο Αρίωνας, ενώ σύμφωνα με το μύθο, ξεβράστηκε στην ακτή της Αρχαίας Άντισσας, στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Ορφίκια, βόρεια της σημερινής Άντισσας, το κεφάλι του Ορφέα.
Ο Ερέσιος φιλόσοφος Θεόφραστος
Τον 4ο π.Χ. αιώνα, ζει ο Ερέσιος φιλόσοφος Θεόφραστος, μαθητής και διάδοχος του Αριστοτέλη στην Περιπατητική Σχολή, την οποία διεύθυνε για πολλές δεκαετίες. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης έζησε στο νησί τουλάχιστον για δυο χρόνια και μαζί πήγαν στη Μακεδονία μετά από την πρόσκληση του Φιλίππου για την εκπαίδευση του γιου του, Αλέξανδρου. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τα φυτά και θεωρείται ο πατέρας της Ορυκτολογίας, της Βοτανικής και της Οικολογίας.
Σήμερα στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Απολιθωμένου Δάσους Σιγρίου, είναι αφιερωμένο ένα κομμάτι της έκθεσης, σ’ αυτόν το μεγάλο επιστήμονα.
Θεόφιλος
Ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος (1873 - 1934) γεννήθηκε και έζησε τα παιδικά του χρόνια, στην όμορφη περιοχή της Βαρειάς, τόπο που αγάπησε πολύ κι αυτό φαίνεται έντονα στο ζωγραφικό του έργο. Περιηγήθηκε, ανήσυχος κι ονειροπαρμένος όπως ήταν, από τη Σμύρνη ως το Πήλιο και τη Λάρισα, για να επιστρέψει οριστικά στη Μυτιλήνη το 1926, όπου και τον ανακάλυψε ο διακεκριμένος Λέσβιος τεχνοκριτικός-εκδότης Ελευθεριάδης - Τεριάντ, ο οποίος κυριολεκτικά τον έβγαλε από την αφάνεια διοργανώνοντας μια συγκλονιστική έκθεση των έργων του στο Παρίσι. Σήμερα, ορισμένα απ’ αυτά τα έργα εκτίθενται στο Μουσείο του Λούβρου. Στη Μυτιλήνη λειτουργεί το Μουσείο Θεόφιλου στη Βαρειά, όπου εκτίθενται τα περισσότερα σωζόμενα έργα του.
Τεριάντ
O Στρατής Eλευθεριάδης – Teriade γεννήθηκε το Μάιο του 1897 στη Μυτιλήνη και πέθανε τον Οκτώβριο του 1983 στο Παρίσι. Στα 18 του χρόνια έφυγε από τη Λέσβο και πήγε στο Παρίσι, όπου σπούδασε νομικά. Αφού μεγάλη του αγάπη ήταν πάντα η ζωγραφική, έγινε σύντομα κριτικός Τέχνης. Συνεργάστηκε ενεργά και καθοριστικά με καθιερωμένους εκδότες της εποχής, αναλαμβάνοντας τις εικαστικές στήλες περιοδικών, βιβλίων, εφημερίδων, και απέκτησε διεθνή φήμη και αναγνώριση. Στη Μυτιλήνη λειτουργεί το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Teriade, όπου θα δείτε έργα του Τσαρούχη αλλά και εικονογραφήσεις βιβλίων από τους Πικάσο, Σαγκάλ, Βιγιόν, Ματίς κ.α.
Από το χώρο της ζωγραφικής, ο
Γιώργος Ιακωβίδης (1853- 1932) καταγόταν από το χωριό Χίδηρα της Δυτικής Λέσβου. Μαθητής του Λύτρα, υπότροφος της Ακαδημίας Μονάχου και πρώτος διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης. Στα Χίδηρα υπάρχει σήμερα Ψηφιακό Μουσείο, όπου εκτίθενται τα έργα του με τη βοήθεια της τεχνολογίας.
Η πνευματική ζωή του νησιού έχει επηρεαστεί και από άλλα σημαντικά ονόματα, όπως το διαφωτιστή
Βενιαμίν το Λέσβιο, τους
αδελφούς Δημήτριο και Γρηγόριο Βερναρδάκη, το ζωγράφο
Αντώνη Πρωτοπάτση, τους λογοτέχνες
Αργύρη Εφταλιώτη, Στρατή Μυριβήλη, Ηλία Βενέζη, Στρατή Δούκα, Ασημάκη Πανσέληνο, Κώστα Κόντο, τον αρχαιολόγο Γιάννη Κοντή, τους ζωγράφους Ορέστη Κανέλλη, Τάκη Ελευθεριάδη, Φώτη Κόντογλου και πολλούς άλλους.
Φυσικά το όνομα του νομπελίστα ποιητή
Οδυσσέα Ελύτη (1911- 1996) έχει συνδεθεί με το νησί της Λέσβου, απ’ όπου καταγόταν η οικογένεια του και με το οποίο ο ίδιος διατηρούσε στενούς δεσμούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι το αναπαλαιωμένο ελαιοτριβείο Βρανά, ανήκε στην οικογένεια του ποιητή. Σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή και γενικά τη σχέση του Ελύτη με τη Λέσβο, μπορεί κανείς να βρει στη μνημειώδη έκδοση του
Δημήτρη Νικορέτζου, «Ο άγνωστος Ελύτης της Μυτιλήνης».