Όταν επισκέπτεται κανείς τη Λέσβο για πρώτη φορά, γοητεύεται από τα
αρχοντικά, τους
πύργους, τα
πέτρινα σχολεία, τα
βιομηχανικά κτήρια, τις
δημόσιες βρύσες, τους
νερόμυλους, τις
εκκλησίες και τα
μοναστήρια, όλα αυτά που συνθέτουν την αρχιτεκτονική του νησιού, ένα κράμα τοπικών, ανατολίτικων και δυτικών στοιχείων. Χαρακτηριστικά της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής είναι:
Τα
λιθόκτιστα αστικά σπίτια με κεραμοσκεπή, δύο ή τρεις ορόφους και «σαχνισί», (ξύλινη συνήθως προεξοχή) στοιχείο φερμένο από την Ανατολή.
Τα
αρχοντικά ποικίλου αρχιτεκτονικού ρυθμού, κυρίως με δυτικές επιρροές. Χτίστηκαν στη διάρκεια του 18ου - 19ου αιώνα, αφού οι ναυτικοί και οι έμποροι χτίζουν φέρνοντας σχέδια από το εξωτερικό. Γι’ αυτό και η Μυτιλήνη το 19ο αι., μοιάζει με ευρωπαϊκή κωμόπολη.
Αρκετά από τα υπέροχα αυτά σπίτια ήταν χτισμένα σε προβηγκιανό, βαυαρικό νεοκλασικό και μπαρόκ ρυθμό, είχαν σοφίτες, μαρμάρινες διακοσμήσεις, σαχνισιά και τζαμωτά, εκπληκτικούς κήπους, μαρμάρινες σκάλες, ζωγραφιστά ταβάνια, τοιχογραφίες και λιθόστρωτα. Εντυπωσιακά αρχοντικά θα δείτε στην πόλη, στην περιοχή Σουράδα και Βαρειά, δηλαδή από το κέντρο προς το αεροδρόμιο, αλλά και σε χωριά, στο Μόλυβο, στο Πλωμάρι, στον Πολιχνίτο, στα χωριά της Γέρας, στην Αγία Παρασκευή κ.α. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι κάποια από αυτά τα αρχοντικά έχουν αναπαλαιωθεί και διαμορφωθεί σε θαυμάσια τουριστικά καταλύματα (π.χ. Πύργος Μυτιλήνης, Αρχοντικό Μυτιλήνης κ.λπ).
 |
|
| Αρχοντικό της Μυτιλήνης |
|
Οι
πύργοι ή κάστρα αποτελούσαν τις εξοχικές κατοικίες εύπορων ή τα καταλύματα κατά τη συγκομιδή της ελιάς. Χαρακτηριστικά παραδείγματα θα δείτε στο χωριό Πύργοι της Θερμής.
Χαρακτηριστικά κτήρια αυτής της εποχής, είναι και τα
βιομηχανικά κτήρια, όπως ελαιοτριβεία, αλευροποιεία, σαπωνοποιεία, βυρσοδεψεία κ.α., χτισμένα από πέτρα και τούβλο. Σήμερα λειτουργούν ως μουσεία, το
Ιστορικό Ελαιοτριβείο Βρανά στη Γέρα και το
Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας στην Αγία Παρασκευή, τα ελαιοτριβεία στο Μανταμάδο και στο Πλωμάρι λειτουργούν ως πολυχώροι εκδηλώσεων, ενώ στη Σκάλα Λουτρών, το παλιό ελαιοτριβείο έχει διαμορφωθεί σε πολύ όμορφο ξενοδοχείο (Ζαΐρα).
Άλλα στοιχεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής είναι:
Η «
Λεσβία δομή», η οποία είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Εξαιρετικό δείγμα μπορείτε να δείτε σε ανασκαφές που έγιναν στον κεντρικό δρόμο του Μολύβου. Προσέξτε επίσης στις διαδρομές σας, τα «
σέτια», τις πέτρες δηλαδή, που συγκρατούν το χώμα για τα ελαιόδεντρα.
Οι «
κούλες», μικρά εξοχικά σπίτια, συνήθως στους κάμπους.
Τα «
ντάμια», μικρές αγροτικές αποθήκες, συνήθως μέσα στους ελαιώνες, που εξυπηρετούν στο μάζεμα της ελιάς και στην αποθήκευση των εργαλείων.
Ένα ακόμα στοιχείο εξαιρετικής αρχιτεκτονικής, είναι τα καλντερίμια, που στη ντοπιολαλιά λέγονται «ντοσιμέδες».
Οι βρύσες: Σ’ ολόκληρο το νησί σώζονται πολλές δημόσιες βρύσες από την περίοδο της Τουρκοκρατίας, με ανάγλυφες επιγραφές και διακοσμήσεις.
Οι υδρόμυλοι: Υπάρχει μεγάλος πλούτος σωζόμενων υδρόμυλων του 18ου και 19ου αιώνα, που χρησιμοποιούνταν ως επί το πλείστον, στην αλευροβιομηχανία. Εξαιρετική καταγραφή τους, υπάρχει
στο βιβλίο του Μάκη Αξιώτη, «οι Υδρόμυλοι της Λέσβου».
Τα δημόσια σχολεία, όπως στην Αγία Παρασκευή, Ερεσό, Καλλονή κ.α., είναι δείγματα της ανάπτυξης του 19ου και των αρχών του 20ου αι. στη Λέσβο.